بخشی از کتاب:

اگر تاريخ تنها به صورت رويدادهايى كه در زمانهاى پيشين اتفاق افتاده است و مجرد از تجزيه و تحليل‏هاى علمى و پيدا كردن رابطه ‏هاى منطقى ميان حوادث در نظر گرفته شود، فقط به كار قصه‏گويان و حكايتگران و نقالان مى‏آيد. اما اگر تاريخ به عنوان يك منبع غنى براى مطالعه پديده ‏هاى اجتماعى و به صورت آيينه‏اى براى تماشاى كاركرد اقوام پيشين و ابزارى در جهت پژوهش در انگيزه ‏هاى ظهور و سقوط تمدن‏هاى بشرى مطرح شود، به عنوان بخشى از علوم انسانى قابل مطالعه است.

آنچه به تاريخ شكل علمى مى‏بخشد، نگرش عميق به سير حادثه ‏ها و تحليل رويدادها و بررسى انگيزه ‏هاى تغييرات پديد آمده در ساختارهاى تاريخى است. اگر تاريخ را با چنين شيوه‏اى بررسى كنيم، خواهيم ديد كه تاريخ نه مايه سرگرمى؛ بلكه نوعى پل ارتباطى ميان نسل‏هاى بشرى است كه دستيابى به تجربه ‏ها و اندوخته ‏هاى گذشتگان را براى ما امكان‏پذير مى‏سازد.

مطالعه تطبيقى تمدن‏هاى گوناگون بشرى و كوشش براى پيدا كردن رابطه ‏هاى عِلّى در ميان حادثه ‏هاى زنجيره‏اى تاريخ و دقت و تعمق در آنچه بر انسان رفته است، سرمايه عظيمى است كه مى‏تواند در ساختن جامعه ‏هاى نوين مورد استفاده قرار گيرد و انسان را در تعيين سرنوشت خود و پى‏ريزى آگاهانه يك زندگى سالم يارى دهد.

بنابراين، يك مصلح اجتماعى و يك رهبر آگاه همواره بايد تاريخ را پيش روى خود داشته باشد و از منابع عظيم تجربيات انسانى كه در تاريخ موج مى‏زند، بهره‏بردارى كند و آن را دستمايه خود سازد. به همين دليل، اميرالمؤمنين على بن ابى‏طالب (علیه السلام)، علاوه بر علم سرشار خود كه از چشمه جوشان وحى منشأ مى‏گرفت، به عنوان يك رهبر بزرگ با آرمانهاى بزرگتر، از تاريخ و داده ‏هاى آن چشم نمى‏پوشد و در جاى جاى نهج ‏البلاغه از تاريخ سخن مى‏گويد و بر آن تكيه مى‏كند.