بخشی از کتاب:

علت شهرت و شیرینی تاریخ کامل

 گرچه در مقدمه اي که زیر عنوان « عزالدین ابن الاثیر » در آغاز متن عربی کتاب به چاپ رسیده و ترجمه آن را پس از این پیشگفتار خواهید خواند، راجع به تاریخ « کامل » شرحی نگاشته شده است، معذلک به برخی از نکات دیگر هم که در آن جا نیامده، در این جا اشاره می کنم و یقین دارم که پس از خواندن این مطالب به تاریخ ابن اثیر با نظر بهتري خواهید نگریست و آن را با علاقه بیشتري خواهید خواند.

تاریخ « کامل »، چنانکه از نامش برمی آید، تاریخی جامع و کامل است که مؤلف آن وقایع کلیه کشورهاي اسلامی و برخی از کشورهاي غیر اسلامی را تا سال 628 هجري قمري ضبط کرده است.

در این تاریخ زندگانی پیامبران، به ویژه پیامبر اسلام و حوادث دوران پادشاهان ایران، از پیشدادیان و کیانیان و اشکانیان و ساسانیان گرفته تا سلسله هاي بعد از اسلام و کارهاي همه خلفا و سلاطین سرزمینه اي بین النهرین و عربستان و شام و روم شرقی (ترکیه فعلی) و نواحی شمال افریقا و اسپانیا و احوال فرمانروایان نواحی شرق و شمال شرق و شمال غرب ایران، مانند ماوراء النهر و ترکستان و گرجستان و ارمنستان و غیره، همه به تفصیل ذکر شده و اگر تاریخی وجود داشت که رویدادهاي تمام نقاط مذکور را تا این روزگار به همان تفصیل ضبط کرده بود، امروز علاقمندان به تاریخ شاید نیازي به تهیه تاریخهاي دیگر نداشتند.

اگر چه ناگفته نباید گذاشت که شیوه تاریخنگاري ابن اثیر شیوه یک مورخ امروزي نیست و او در بسیاري از موارد، طوري پیشامدهاي تاریخی تعلیل و توجیه می کند که امروز قابل قبول نمی باشد. اما تفصیلی که او در شرح وقایع قائل شده از آن گونه تفصیلاتی نیست که درازگوئیهاي خسته کننده به شمار آید و خواننده را ملول کند. بر عکس، در این کتاب شرح هر پیشامدي با جزئیات جالب و نکات و لطائف و ظرائف دلپسندي همراه است و اینهاست که تاریخ را شیرین و خواندن آن را لذت آور می سازد.

مثلاً جنگها را که از وقایع مهم است اغلب تواریخ خیلی مختصر و خشک نقل می کنند ولی تاریخ « کامل » مانند یک داستان رزمی برخی از صحنه هاي جنگ را چنان مشروح و با روح مجسم کرده که خواننده ضمن خواندن آنها بی اختیار حس می کند که تماشاگر میدان جنگ است.