بخشی از کتاب:

انسان با طبيعت آرمانخواهى و ايده‏آليستى كه دارد، گاهى موضوعات و مفاهيمى را كه مورد علاقه او است، در عالم خارج و دنياى واقعيّت‏ها لمس نمى‏كند و به همين دليل، در دنياى ديگرى به جستجوى آنها مى‏پردازد. و كدام دنيايى وسيع‏تر و گسترده‏تر از دنياى ذهن كه بتواند هر آنچه را كه انسان اراده مى‏كند بيافريند؟ دنياى ذهن با قدرت خلاقيّتى كه دارد (و در حقيقت آيتى است از خلاقيّت آفريدگار جهان)، مى‏تواند آرمان‏هاى غيرممكن آدمى را ممكن سازد و در رابطه با حوادث و اتّفاقاتى كه انسان از علّت واقعى آن بى‏خبر است علّت‏هاى فرضى و نمادينى بيافريند.

در حقيقت اساطير و افسانه‏هاى بازمانده از پيشينيان، نتيجه ذهنگرايى انسان در برابر حوادثى است كه از علّت‏هاى واقعى آن آگاهى نداشته است. همچنين تمايل به داشتن يك سلسله سرگرمى‏هاى ذهنى و نيز حالات روحى ديگر، در ساختن و پرداختن اساطير و افسانه‏ها نقشى بسزا داشته است.

به هر حال، آنچه كه از شرح حوادث و اتّفاقات به صورت مكتوب براى ما باقى مانده است، به دو قسمت تقسيم مى‏شود: يكى حوادثى كه در جهان خارج اتّفاق افتاده است و قهرمانان آن واقعى هستند و نه ذهنى؛ اين قسمت را تاريخ مى‏گوييم. ديگرى افسانه‏هايى كه ذهن بشر آنها را ساخته و پرداخته است و با مرور زمان جا افتاده‏اند؛ اين همان اساطير است.

درباره تاريخ پيش از اين بحث كرديم و در آينده نيز به تفصيل بحث خواهيم كرد. در اينجا مى‏خواهيم قدرى درباره « اساطير » صحبت كنيم:

با بررسى تاريخ در مى‏يابيم كه هر يك از اقوام و ملل گذشته براى خود افسانه‏ها و اسطوره‏هايى داشته‏اند كه تصويرى از ميل‏ها و آرمان‏ها و جهان‏بينى‏ها و برداشت‏هاى فكرى و رابطه‏هاى گوناگون آن قوم بوده است.

تقريبا تمام ملّت‏ها براى ابراز غرور ملّى، براى خود قهرمانان افسانه‏اى دارند و ادبيّات و فرهنگ خود را از ستايش اين قهرمانان سيراب كرده‏اند. نمونه آن خداينامه (و بر اساس آن شاهنامه فردوسى) براى ايرانيان و ايلياد (هومر) براى يونانيان مى‏باشد.

از قهرمانان افسانه‏اى كه بگذريم، اساطير فلسفى و فكرى زيادى نيز وجود دارد كه گاهى حامل لطيف‏ترين و عميق‏ترين مطالب فلسفه و عرفان و گاهى بيانگر جهان‏بينى‏هاى غلط و انحرافى ملّت‏ها است. در ميان ملّت‏ها يونانيان و پس از آنها روميان داراى غنى‏ترين اساطير فلسفى هستند.