بخشی از کتاب:

اين نوشتار، نگاهى اجمالى به موضوع «بيت ‏المال» در نهج ‏البلاغه دارد.

قلمروِ مقاله، تنها، بخشى از سخنان امام على (علیه السلام) در نهج ‏البلاغه است، نه تمامى سخنان‏آن حضرت.

هرچند، گاهى، فرازهاى نقل شده از نهج ‏البلاغه، براى چند عنوان مربوط به بحث، مفيداست ولى براى طولانى نشدن نوشته، از تكرار، جز در يك يا دو مورد، خوددارى شده‏است.

اموال عمومى، به اقسام گوناگونى مانند مشتركات عمومى و مباحات اوّليه و مجهول المالك و درآمدهاى عمومى، تقسيم مى‏شود، ولى مقصود از بيت ‏المال، در اين نوشته، اموالى است كه اختيار هزينه كردن آن، به دست امام است، مانند غنائم جنگى و خراج و جزيه و زكات و صدقات عامه و اوقاف عمومى و…

الف) جايگاه ثروت در اسلام

 بى‏گمان، از نگاه اسلام، ثروت و مال، در حيات مادّى و معنوى انسانها، نقش اساسى دارد. تا آنجا كه در برخى روايات، از « تنگدستى » به « روسياهى در دنيا و آخرت » و « مرگ سرخ » و « مرگ بزرگ » تعبير شده است.

در بعضى از روايات، فقر، موجب نقصان در دين و كاهش عقل و تحريك خشم معرفى شده است. از اين ‏رو، در دين مقدّس اسلام، به مقوله اقتصادى و معيشتى بشر، در ابعاد مختلف آن، توجّه فراوانى شده است. هرچند مطالب مربوط به اقتصاد، به گونه‏اى پراكنده و جدا از هم مطرح شده، ولكن بررسى و تحقيقى همه ‏جانبه، نشانه اين است كه مكتب اسلام، داراى نظام اقتصادى ويژه‏اى است كه از وحى الهى نشأت گرفته و در دامن عصمت، رشد و نمو كرده و از ويژگيهاى بى‏شمارى برخوردار است.