بخشی از کتاب:

به همان نحو كه كليسا تا حدودي همان وحدت سياسي را كه امپراطوري روم در اروپا باختري به دست آورده بود حفظ كرد، به همان روال با شعاير و موعظه‌ها و مدارس خود در ابقاي يك ميراث از دست رفته روم باستان كه عبارت بود از زباني بين المللي، در خور فهم عموم مردم باسواد ايتاليا، اسپانيا، فرانسه، انگلستان، اسكانديناوي، فروبومان، آلمان، لهستان، مجارستان، و صفحات باختري بالكان كوشيد. مردمان باسواد اين كشورها تا قبل از قرن سيزدهم براي مكاتبه، دفاتر معاملاتي، امور ديپلوماسي، قوانين، حكومت، علوم، فلسفه، و تقريباً هر نوع ادبياتي از زبان و خط لاتيني استفاده مي كردند.

زبان لاتيني كه براي محاوره ميان اين مردمان به كار مي رفت زبان زنده اي بود كه تقريباً علي الدوام از ساختن واژه‌ها يا تركيباتي براي بين آرا يا واقعيات نوين يا متغير زندگي آنها گريزي نداشت. لاتيني در مكاتبات عاشقانه از ساده ترين نامه‌هاي عاشق و معشوق گرفته تا نوشتن رسائل كلاسيك هلوئيز و آبلار، به كار مي رفت.

وقتي كتابي تصنيف مي شد، براي استفاده مردم قاره اي بود نه مملكتي واحد؛ چنين تصانيفي احتياج به ترجمه نداشتند، و با آزادي و سرعتي كه امروزه بيسابقه است از كشوري به كشور ديگر منتقل مي شدند. طلاب علوم بدون اينكه هيچگونه ناراحتي از لحاظ زبان داشته باشند، از يك دانشگاه به دانشگاه ديگري نقل مكان مي كردند؛ محققان مي توانستند در بولونيا، سالامانكا، پاريس، آكسفرد، اوپسالا، و كولوني به زبان واحدي تدريس كنند.

فضلا از وارد كردن واژه‌هاي جديد به زبان لاتيني پروايي نداشتند، گو اينكه گاهي اين قبيل لغات مايه انزجار خاطر اشخاصي مي شد كه به شيوه پترارك و سيسرون سخن مي گفتند. واژه‌هاي نو، با آنكه در نظر اصحاب ذوق نامطبوع بود، زبان لاتيني را زنده نگاه داشت. بسياري از لغات زبان انگليسي جديد از مشتقات واژه‌هايي است كه در قرون وسطي به لاتيني افزوده شدند. با تمام اين اوصاف، قطع مناسبات بين المللي بر اثر اضمحلال رم، فقر درون نگرانه قرون تيرگي، ويراني جاده‌ها، و انحطاط بازرگاني سبب پيدايش آن اختلافاتي شد كه تفكيك ممالك از يكديگر به زودي آنها را توسعه بخشيد.