بخشی از کتاب:

تاريخ بخشي است از زيست شناسي لحظه درخشش انسان در نمايش شكوهمند انواع. نيز مولود جغرافياست تاثير زمين و دريا و هوا و شكلها و فراورده‌هايشان، برخواست و سرنوشت بشر. يك بار ديگر رويارويي كشورهاي اطراف بالتيك را در قرن هفدهم مي بينيم: در شمال آن سوئد؛ در شرق آن استوني، ليوونيا، و ليتواني، و در پشت سر اين كشورها روسيه سردسير و گرسنه؛ در جنوب آن پروس شرقي، لهستان، پروس غربي، و آلمان؛ و در غرب آن دانمارك، با موقعيت سوق الجيشي آن در سر راه‌هاي خروجي باريك بالتيك به سوي درياي شمال و اقيانوس اطلس. اين يك زندان جغرافيايي بود كه زندانيان آن تلاش مي كردند تا آن آبها و تنگه‌ها، سواحل و بنادر، و راه‌هاي بازرگاني و گريز را از طريق خشكي و دريا به زير سلطه خويش آورند. جغرافيا در اينجا تاريخ آفريد.

دانمارك اكنون در صحنه بالتيك نقشي كوچك داشت. نجباي آنجا، كه آزادي را به انحصار خود درآورده بودند، دست و پاي شاهان آن كشور را بسته بودند. دانمارك تسلط خود بر سكاژراك و كاتگات را از دست داده بود (1645)؛ نروژ را هنوز در دست داشت، ليكن در سال 1660 ايالات جنوبي سوئد را از كف داد. فردريك سوم (1648-1670) نياز به يك قدرت متمركز را براي مقابله با ستيزه جوييهاي برون مرزي احساس مي كرد و، به كمك كشيشان و طبقات متوسط، نجبا را وادار كرد كه قدرت مطلق و موروثي به او تفويض كنند.

پسرش كريستيان پنجم (1670-1699) دستياري يافت به نام پدر شوماخر، ملقب به كنت گريفنفلد، كه لويي چهاردهم او را به عنوان يكي از تواناترين وزيران آن روزگار ستوده بود. وضع مالي اصلاح شد، بازرگاني و صنعت پيشرفت كردند و نيروهاي زميني و دريايي تجديد سازمان يافتند. كنت سياستي صلح جويانه را دنبال مي كرد، ليكن پادشاه جديد در هواي آن بود كه نيرو و ايالاتي را كه روزگاري در دانمارك داشت باز پس بگيرد. در سال 1675 ستيزه اي ديرين را با سوئد از سرگرفت. در جنگ شكست خورد، و سيطره سوئد بر اسكانديناوي تحكيم يافت. سوئد در اين دوره يك سلسله چشمگيري از پادشاهان مقتدر داشت؛ اينان تا نيم قرن (1654-1718) مايه شگفتي جهان بودند و تنها لويي چهاردهم با آنان هماوردي مي كرد.

چنانچه اينان پشتوانه بيشتري از منابع مالي مي داشتند، مي توانستند با قدرت فرانسه برابري كنند، و شايد مردم سوئد نيز، با الهام گيري از پيروزيهاي دو گوستاو، سه كارل، و نخست وزيران بزرگشان، مي توانستند يك شكفتگي فرهنگي متناسب با آمال و پيروزيهايشان به وجود بياورند. اما جنگهايي كه بر قدرتشان افزوده بود، ثروتشان را به نابودي كشاند و سوئد، پيروزمند ولي تهيدست سر از اين عصر برآورد. شگفت انگيز است كه ملتي چنين ضعيف در بيرون از مرزهاي كشورش به چنين بزرگيي دست يافته باشد.