بخشی از کتاب:

از بسياري لحاظ ديانت جالبترين رسم بشري است، زيرا تفسير نهايي آدمي است درباره زندگي، و تنها حربه دفاعي او در برابر مرگ. در تاريخ قرون وسطي هيچ چيز مثل وجود ديانتي همه جا حاضر، كه گهگاهي تقريباً فعال مايشاء است در خاطر انسان نمي نشيند. براي آنهايي كه امروزه در عين راحت و وفور نعمت زندگي مي كنند، درك و تصور هرج و مرج و مسكنتي كه به كيشهاي قرون وسطايي شكل بخشيد دشوار است. لكن همان طور كه بايد مشكلات، مسكنت، و رنجهاي مسيحيان، مسلمانان، و يهوديان قرون وسطي را در مد نظر آوريم، از همان دريچه بايد به خرافات، مكاشفات، بت پرستي، و خوش باوري آنها نظر افكنيم. گريز هزاران نفر مرد و زن از (دنيا، هواي نفس، و دام ابليس)، و پناهنده شدن آنها به صومعه‌ها و ديرها، آن قدر كه حكايت از هرج و مرج، ناامني، و خشونت بي اندازه قرون وسطي مي كند، معرف جبن اينگونه مردمان نيست. ظاهراً از بديهيات بود كه مهار زدن بر اميال نفس اماره آدميزادگان فقط به ياري مجموعه اي از اصول اخلاقي ميسر تواند بود كه سرچشمه آن قوايي فوق طبيعي باشد. پس، بالاتر از هر چيز، دنيا نيازمند كيشي بود كه ميان اميد و محنت توازني ايجاد كند، با تسكين خاطر از رنج محروميت بكاهد، دل دردمند رنجبر را با موسيقي ايمان بنوازد، كوتاهي عمر را با حيات ابدي جبران كند، و اهميت الهامبخش و با شكوهي به يك درام عالم هستي بخشد. چه در غير اين صورت ممكن بود فقط حكايت آمد و رفت بيهوده و غير قابل تحمل مردم، انواع، و اختراني باشد كه يكي پس از ديگري به انهدامي حتمي الوقوع گرفتار مي شوند.

مسيحيت درصدد برآمد كه اين نيازمنديها را با پنداري مهيب و حماسي درباره آفرينش و گناه آدمي، مريم عذرا، و عيساي مصلوب و نيز با آرايي در باب خلود روح انسان مرتفع سازد، انساني كه مقدر بود روز واپسين داوري در محضر عدل الهي حاضر شود و يا تا ابد محكوم به ماندن در دوزخ گردد، يا به پايمردي كليسايي از عذاب رها شود و به رستگاري ابدي نايل آيد – آن كليسا، در پرتو اجراي آيينهاي مقدس، فيض رباني را، كه تاوان مرگ منجي مسيحيان بود، شامل حال او مي گردانيد. در ميان چهار ديواري چنين چشم انداز محدودي بود كه بيشتر مسيحيان زندگي كردند و به درك غرض نهايي حيات خويش توفيق يافتند. بزرگترين عطيه ايمان قرون وسطايي حفظ اعتماد بشر به اين نكته بود كه سرانجام حق بر باطل چيره خواهد شد و هر ظفري كه به ظاهر نصيب شر مي گردد، بالمآل منجر به اعتلاي پيروزي عالمگير خير مي شود.