بخشی از کتاب:

اين موضوع تا حدي عجيب و مرموز است كه اين دوران رقيبت و انحطاط، براي بقية ايتاليا، براي ونيز عصري زرين بود. ونيز از جنگهاي اتحادية كامبره رنج بسيار برده ‏بود، بسياري از مستملكات خاوري خود را به تركان باخته بود، تجارتش با مديترانة خاوري كراراً بر اثر جنگ و دريا زني مختل شده بود، و بازرگانيش با هندوستان تدريجاً به دست پرتغال مي‏ افتاد. پس چرا با اين حال مي ‏توانست معماراني مانند سانسو وينو و پالاديو، نويسندگاني همچون آرتينو، و نقاشاني مانند تيسين، تينتورتو، و ورونزه را حمايت كند؟ در همان دوران، آندرئا گابريلي ارگ مي‏ نواخت، گروه همسرايان سان ماركو را رهبري مي‏ كرد، و مادريگالهايي مي‏ سرود كه در سراسر ايتاليا طنين افكن مي ‏شدند؛ موسيقي عشق آتشين غني و فقير بود؛ هيچ بنايي از حيث تجمل و آثار هنري با كاخهاي ساحل كانال بزرگ لاف همسري نمي ‎زد، مگر قصرهاي بانكدارها و كاردينالهاي رم؛ دهها شاعر اشعار خود را در كوشكها و ميخانه ‏هاي ميدانهاي عمومي انشاد مي‏ كردند؛ بيش از ده گروه بازيگر نمايشه اي كمدي اجرا مي‏ كردند. تماشاخانه‎هاي دايمي ساخته مي ‏شد، و ويتوريا پيئسيمي، ملقب به جادوگر زيباي عشق، « نمك » شهر بود. اين زن، وقتي كه زنان جاي مردان را در تئاتر مي ‏گرفتند و حكومتشان در جهان نمايش آغاز مي‏ شد، بازيگر، خواننده و رقاص‎‏ ماهري بود.

ما در اينجا جز به توصيف مختصري نخواهيم پرداخت؛ همين‏قدر توانيم گفت كه گرچه ونيز از جنگ آسيب بسيار ديده بود، هرگز متجاوزي به خاكش گام ننهاده بود و خانه‏ ها و دكانهايش بي ‏آسيب مانده بودند. مستملكات خود را در خاك اصلي ايتاليا باز به دست آورده بود و اكنون شهرهايي مانند پادوا، ويچنتسا، و ورونا از حيث فرهنگ، اقتصاد، و نبوغ تابع آن به شمار مي‏ رفتند. افراد مشهوري كه در اين شهرها يا از آنها برخاستند عبارت بودند از: كولومبو و كورنارو در پادوا، پالاديو در ويچنتسا، و ورونزه از ورونا. ونيز هنوز بر نواحي بازرگاني وسيعي در آدرياتيك يا نزديكي آن مسلط بود. خانواده‏ هاي ثروتمندش هنوز گنجهاي دست نخورده از مكنت متحصل يا موروث داشتند. صنعتهاي قديم آن هنوز پررونق بودند و بازارهاي جديدي در جهان مسيحي به دست مي‏ آوردند؛ مثلاً در همين زمان بود كه شيشة ونيز به كمال رسيد و شكل بلور ظريف به خود گرفت. تفوق ونيز در محصولات تجملي حفظ شد و تور ونيزي براي نخستين بار شهرت يافت. علي‏رغم مراقبت مذهبي، ونيز هنوز به فراريان سياسي و هنرمندان فراري نظير آرتينو – كه هزلهاي پرنشاطش را گهگاهي با ادبيات زاهدانه عطرآگين مي‏ساخت – پناه مي‎‏داد.