بخشی از کتاب:

ايتالياييها اين عصر بلوغ را لاريناشيتا، يعني نوزايي، مي‏ خواندند، زيرا اين عصر به نظر آنها عصر رستاخيز پيروزمندانة روح فرهنگ كلاسيك رم پس از هزار سال استيلاي بربريت بود. به گمان ايتالياييها، دنياي كلاسيك با تهاجم آلمانها و هونها در قرون سوم، چهارم، و پنجم نابود شده بود؛ دستهاي زمخت گوتها گل پژمرده اما هنوز زيباي هنر و زندگي رومي را له كرده بود؛ هنر « گوتيك » با معماريش، كه نااستوار و از نظر تزييني عجيب و غريب بود، و با مجسمه ‏سازيش، كه خشن، ناهنجار، بيروح، و نمايشگر پيامبران عبوس و قديسان رستگار بود، تهاجم را تكرار كرده بود. اكنون، به لطف گذشت زمان، آن گوتهاي ريشدار و لومباردهاي « ريش دراز » در خون غالب ايتاليايي مستحيل گشته بودند؛ و مي ‏رفت تا به لطف سنت معماري ويتروويوس و ويرانه‏ هاي آموزندة فوروم رومي، ستون و آرشيتراو كلاسيك بارديگر پرستشگاه ها و كاخهاي باشكوه و عظيم را زينت بخشند و به لطف پترارك و صدها اديب ديگر ايتاليايي، آثار بازيافتة كلاسيك، ادبيات ايتاليا را با اصطلاحات ساده و صريح نثر سيسرون و آهنگ ملايم نظم ويرژيل احيا كنند.

خورشيد روح ايتاليايي ابرهاي سرزمينهاي شمال را مي‏ شكافت؛ مردان و زنان اندك‏ اندك از زندان هراس قرون وسطايي رهايي مي‏ يافتند؛ مردم زيبايي را در همة اشكال آن مي ‏پرستيدند و فضا را از شادماني رستاخيز مي‏ انباشتند. ايتاليا جواني از سر مي ‏گرفت.

كساني كه اين‏گونه سخن مي ‏گفتند بيش از اندازه به اين رويداد نزديك بودند كه به تولد دوباره از ديدگاه تاريخي آن بنگرند يا عوامل گوناگون و درهم آن را دريابند. اما در پديد آمدن رنسانس عوامل ديگري جز احياي سنن فرهنگي باستان نيز نقش داشتند، و نقش پول در اين ميان بيش از همة عوامل ديگر بود- همان پول بوگندوي بورژوازي، يعني سود حاصل از مديران ورزيده، كارگران ارزان، سفرهاي مخاطره‏ آميز به شرق، و گذشتن از كوه هاي صعب ‏العبور آلپ به منظور خريد كالاي ارزان و فروش آن به بهاي گران، محاسبات دقيق و سرمايه ‏گذاريها و پرداخت وامها، و بهره‏ ها و سود سهامها- كه بر روي‏هم آنقدر انباشته شد كه مازاد آن، پس از كسر هزينة لذات جسماني و خريد كرسي سنا و شوراهاي شهر و معشوقه‏ها، مي‏توانست صرف خريد اثري از ميكلانژ يا تيسين (تيتسيانو) و تبديل ثروت به زيبايي گردد و ثروت را به رايحة هنر آغشته كند. پول سرچشمة همة تمدنهاست. پول بازرگانان،‌ بانكداران، و كليسا بود كه هزينة نسخه ‏هاي خطي را تأمين و ادبيات كهن را احيا مي‏ كرد. اما آنچه انديشه و احساس را در دورة رنسانس آزاد كرد نسخه‏ هاي خطي كهن نبود؛ بلكه گرايش به امور دنيوي، كه با ظهور طبقة متوسط پديد آمد، و گسترش دانشگاه ها و دانش و فلسفه، واقع بين تر شدن اذهان در نتيجة تحصيل علم حقوق، و فراخي گرفتن افكار براثر آشنايي گسترده‏ تر با جهان بود.